افتونیوز|  «این نان است یا نمک؟ چرا دو ساعت بعد از خرید مثل لاستیک کش می‌آید و خشک می‌شود؟»

 این روزها کافی است دقایقی را در صف نانوایی‌های دهدشت یا گچساران بایستید تا این گلایه‌های تند و تکراری را از زبان مردم بشنوید. نان به عنوان اصلی‌ترین قوت غالب سفره‌ها، مدتی است که طعم شوری نامتعارفی به خود گرفته و کیفیت آن افت محسوسی داشته است. برای بررسی دقیق این موضوع، به میان صف‌های شلوغ مردم رفتم و سپس پای حرارت تنورها، پای دردِدل نانوایانی نشستم که ادعا می‌کنند خودشان هم از این وضعیت کلافه‌اند و راز این شوری، در کیفیت نازل کیسه‌های آردی نهفته است که به دستشان می‌رسد. 

در صف نانوایی؛ سفره‌هایی که نان سالم به خود نمی‌بینند 

صبح زود در یکی از نانوایی‌های شلوغ دهدشت، مردم با دسته‌های نان لواش و تافتون در دست، زیر لب غرولند می‌کنند. نان‌ها هنوز کاملاً سرد نشده‌اند، اما ظاهرشان نشان می‌دهد که چند ساعت دیگر قابل خوردن نخواهند بود.

یکی از شهروندان که چند قرص نان در دست دارد، وقتی متوجه حضور خبرنگار می‌شود، جلو می‌آید و می‌گوید:  «بنویسید مردم گناه دارند! ما هر روز برای نان تازه در صف می‌ایستیم، اما نان هنوز به خانه نرسیده یا بیات و لاستیکی می‌شود یا آن‌قدر خشک و شکننده است که خرد می‌شود. از همه بدتر شوری بیش از حد آن است. پدر پیر من فشار خون بالا دارد؛ نان آن‌قدر نمک دارد که بعد از خوردن دو لقمه حالش دگرگون می‌شود. آیا مسئولی نیست بر این وضعیت نظارت کند؟»

چند کیلومتر آن‌طرف‌تر در محله‌ای از گچساران، شهروند دیگری با نشان دادن نان‌های داخل سفره پارچه‌ای‌اش با گلایه می‌گوید: «نیمی از نانی که می‌خریم به خاطر بیات شدن سریع و شوری بیش از اندازه تبدیل به ضایعات و نان خشک می‌شود. پول مردم هدر می‌رود. بارها به نانوا گفته‌ایم چرا این‌قدر نمک می‌زنی، اما می‌گوید دست من نیست، آرد خراب است!»

پشت تنور نانوایی؛ نانواها از چه چیزی گلایه دارند؟

در نگاه اول، شاید همه تقصیرها به گردن نانوا و شاطر بیفتد؛ اما با ورود به فضای داخلی نانوایی‌ها و گفت‌وگو با خبازانی که صورتشان از حرارت تنور سرخ شده، ماجرا رنگ دیگری به خود می‌گیرد. پاسخ نانوایان در هر دو شهر گچساران و دهدشت یک‌دست و هماهنگ است: «آرد ارسالی بی‌کیفیت است.»

از شاطر یکی از نانوایی‌های تافتون گچساران می‌پرسم: «چرا به خمیر این‌قدر نمک می‌زنید؟» او دست از چانه‌گیری می‌کشد، مقداری از خمیر شل و وارفته را نشانم می‌دهد و می‌گوید:  «مردم فکر می‌کنند ما از قصد نان را شور می‌کنیم یا خوشمان می‌آید جنس بد دست مشتری بدهیم. به خدا این‌طور نیست! مشکلی که ما با آن دست‌به‌گریبانیم، آرد بسیار ضعیف و بی‌کیفیتی است که به ما سهمیه می‌دهند. این آرد اصطلاحاً هیچ جانی ندارد؛ خمیرش مثل آب وارفته می‌شود و خاصیت کشسانی ندارد. وقتی می‌خواهیم چانه را پهن کنیم و روی تاوه یا بالشتک بگذاریم، اصلاً روی تاوه نمی‌ماند، پاره می‌شود و می‌افتد.»

شاطر دیگری در دهدشت حرف همکارش را این‌گونه تکمیل می‌کند: «تنها راهی که ما بلدیم تا بتوانیم این خمیر وارفته را جمع کنیم، این است که مشت‌مشت نمک به خمیر بزنیم! نمک خمیر را سفت و چسبنده می‌کند تا لااقل بشود آن را روی تاوه برد و پخت کرد. اگر نمک نزنیم، خمیر مثل لجن پخش می‌شود و یک دانه نان سالم هم از تنور درنمی‌آید. ما بین اعتراض مردم به شوری و خراب شدن کل کیسه‌های آرد گیر افتاده‌ایم.»

تبعات مصرف نان شور؛ خطری جدی برای سلامت خانواده‌ها

مشاهدات خبرنگار ما نشان می‌دهد این شوری اجباری، تنها یک نارضایتی ساده از طعم نان نیست؛ نان، ماده‌ای است که در تمام وعده‌های غذایی (صبحانه، ناهار و شام) خانواده‌ها حضور دارد. وقتی نان شور می‌شود، یعنی مردم بدون آنکه خودشان بخواهند، یک «نمک پنهان و اجباری» را مصرف می‌کنند:

فشار خون و بیماری‌های قلبی:مصرف مداوم نان پرنمک باعث افزایش ناگهانی فشار خون شده و خطر سکته‌های قلبی و مغزی را به‌ویژه در افراد میانسال و سالمند به‌شدت بالا می‌برد.

فشار مضاعف به کلیه‌ها: ورود حجم بالای سدیم به بدن، بار کاری کلیه‌ها را دوچندان کرده و زمینه را برای آسیب‌های کلیوی و تشکیل سنگ کلیه فراهم می‌کند.

پوکی استخوان: دفع نمک مازاد از بدن باعث دفع کلسیم نیز می‌شود که در درازمدت موجب تحلیل بافت استخوانی خانواده‌ها خواهد شد.

مشکلات گوارشی: غلظت بالای نمک در بافت نان، مخاط معده را تحریک کرده و موجب سوزش، التهاب و زخم معده می‌شود.

نتیجه بررسی میدانی در گچساران و دهدشت نشان می‌دهد آرد تحویلی ضعیف و فاقد قوام است نانوا برای اینکه خمیر روی تابه برود مجبور به افزودن نمک اضافی می‌شود  نان خروجی، شور، بی‌کیفیت، سریع‌البیات و تهدیدکننده سلامت مردم است.

جریمه کردن نانوایان در انتهای این زنجیره، بدون نظارت بر کیفیت گندم و آرد کارخانه‌ها در ابتدای زنجیره، صرفاً پاک کردن صورت‌مسئله است. 

امروز مردم و نانوایان گچساران و دهدشت از فرمانداران، اعضای کارگروه آرد و نان و اداره کل غله استان یک مطالبه مشخص دارند:  کیفیت آرد ارسالی به این دو شهرستان را بررسی و اصلاح کنید. نانوا آرد استاندارد و باقوام می‌خواهد تا تنور را با نمک نسوزاند؛ و مردم هم نانی سالم، ماندگار و در شأن سفره‌هایشان طلب می‌کنند.